آتش‌نشانی خصوصی، آتشی زیر خاکستر/ حاشیه‌های یک واگذاری جنجالی

چیزهای عجیب در دنیا کم نیست، از همان عجایب هفتگانه معروف بگیر تا رکوردهای گینس و اتفاقات عجیبی که روزانه در نقاط مختلف دنبا رخ می‌دهد. اما این خاص بودن و اول بودن همیشه هم خوب نیست، پدیده‌های نادر گاهی هزینه‌های سنگینی را به دنبال دارد که تبعات آن را با هیچ چیز نمی‌توان جبران کرد.

«آتش‌نشانی خصوصی» نیز یکی از همین پدیده‌های نادر است که موردی خاص و منحصربه فرد در دنیا است و قریب به هفت سال است که در شهر مشهد اجرایی شده است.

آتش‌نشانی سازمانی وابسته به شهرداری است که خدمات خود را تحت نظارت شهرداری به مردم شهر ارائه می‌کند اما شهرداری مشهد 4 ایستگاه آتش‌نشانی را از بدنه سازمان جدا و طی یک فرآیند برون‌سپاری به بخش خصوصی واگذار کرده است، ایده‌ای که توسط خلیل‌الله کاظمی، معاون خدمات شهری شهرداری مشهد در سال 1390 مطرح شد و علی‌رغم تمام مخالفت‌ها از سوی فرمانداری و استانداری، چهار ایستگاه به یک شرکت اصفهان ی و بدون برگزاری هیچ مناقصه‌ای واگذار شد.

تنها نیازمند یک جستجوی کوچک در اینترنت هستی تا متوجه شوی پدیده «آتش‌نشانی خصوصی» در مشهد نه تنها برای نخستین‌بار در ایران اجرایی شده بلکه در دنیا نیز نادر است.

گویا این طرح با هدف کوچک‌کردن بدنه شهرداری انجام شده اما با توجه به اینکه خدمات آتش‌نشانی از سوی وزارت کشور جزو وظایف حاکمیتی محسوب می‌شود، توجیه واگذاری چهار ایستگاه به بخش خصوصی هم‌اکنون یک سؤال جدی است.

یک کار غیرکارشناسی

خصوصی‌سازی طبق اصل 44 قانون اساسی امری ضروری است اما طی یک طرح پژوهشی که در سال 89 توسط دانشگاه فردوسی مشهد برای بررسی خصوصی‌سازی صورت گرفت، اعلام شد که به لحاظ عملیاتی، اقتصادی و اجتماعی، آتش‌‌نشانی قابلیت انتقال به بخش خصوصی را ندارد اما برخلاف این نظر علمی، شهرداری مشهد دست به چنین اقدامی زده است.

کسب سود از ارائه خدمات آتش‌نشانی

مشاور ایمنی آتش‌نشانی شهرک توس که یکی از منتقدان جدی طرح خصوصی‌سازی آتش‌نشانی است انگیزه شرکت‌های خصوصی از ارائه خدمات را کسب سود و درآمد بالا می‌داند و می‌گوید: این انگیزه بدون صرفه‌جویی و کنترل‌ مواد مصرفی در آتش‌نشانی و ایجاد فشار بر روی نیروها عملیاتی نیست، برای این منظور مدام به پرسنل القاء می‌شود باید تا می‌توانید در اطفاء حریق یا حوادث از آب استفاده کنید حتی در تمرینات سعی می‌شود تمامی تمرینات آبی انجام گیرد و پرسنل بخش خصوصی تجربه تمرین با تجهیزات کف را ندارند.

یحیی پاک عقیده ادامه می‌دهد: این محدودیت‌های عملیاتی برای پرسنل راننده نیز اعمال می‌شود که ناخودآگاه منجر می شود که رانندگان از ترس خسارت هنگام رفتن به محل حادثه آهسته‌ حرکت کنند تا مشکلی پیش نیاید و این امر منجر به تاخیر در زمان رسیدن به محل عملیات شده و وقت طلایی از دست می‌رود.

وی با اشاره به برخوردهای نامناسب و ابراز قدرت‌های نابه‌جای مدیران بخش خصوصی که باعث از بین رفتن انگیزه بین پرسنل می‌شود، اظهار می‌کند: تفاوت امکانات رفاهی بین پرسنل واحدهای خصوصی و واحدهای دولتی انگیزه را در آتش‌نشانان بخش خصوصی می‌کشد و منجر به کاهش تلاش در عملیات‌ها به خصوص عملیات‌های مخاطره‌آمیز می‌شود.

مشاور ایمنی آتش‌نشانی شهرک توس معتقد است اختلاف طبقاتی بالا در بین پرسنل که نه بر حسب شایسته‌سالاری بلکه بر اساس نظر و صلاحدید مدیران شرکت به‌وجود می‌آید خلاقیت‌های عملیاتی را از آتش‌نشان می‌گیرد و به جای آن کسب نظر مافوق و تامین سود‌آوری شرکت مدنظر خواهد بود.

امنیت شهر در خطر است

صحبت‌های این آتش‌نشان کهنه‌کار درباره وضعیت آتش‌نشانان بخش خصوصی تو را به فکر فرو می‌برد که نکند تمامی این دغدغه‌ها و معضلات نهایتا باعث شود جان انسانی به خطر بیفتد و منافع شخصی فدای امنیت و سلامت جامعه شود؛ آخر جان مردم که شوخی‌بردار نیست!

اخراج آتش‌نشانی با سابقه 7 ساله

در طی روند تهیه گزارش متوجه می‌شوم که یکی از آتش‌نشانان بخش خصوصی با سابقه 7 ساله به بهانه تعدیل نیرو اخراج شده است.

جواد فاتحی، آتش‌نشانی که به‌تازگی صاحب دو فرزند دو قلو شده نمونه آشکاری از نبود امنیت شغلی آتش‌نشانان بخش خصوصی است، موضوعی که یکی از نگرانی‌ها و دلمشغولی‌های جدی آتش‌نشانان این بخش است.

اخراج فاتحی به بهانه تعدیل نیرو آن هم در شرایطی که ظاهرا این بخش با کمبود آتش‌نشان مواجه است، چه توجیهی می‌تواند داشته باشد؟

بعد از 5 سال به سازمان برمی‌گردید

اولین عکس‌العمل او نسبت به درخواست مصاحبه این است که نامش در گزارش ذکر نشود، زیرا می‌ترسد سرنوشت فاتحی، عاقبت او نیز باشد!

این آتش‌نشان درد کشیده بخش خصوصی درباره چگونگی جذب خود و همکارانش در کسوت آتش‌نشان خصوصی اظهار می‌کند: در سال 90 در یکی از روزنامه‌ها، یک آگهی استخدامی منتشر شد مبنی بر اینکه آتش‌نشانی مشهد 76 راننده و 134 مامور، یعنی مجموعا 200 نفر جذب می‌کند که تنها 300 نفر را انتخاب و از این تعداد 200 نیرو خوشتیپ و خوش‌هیکل را انتخاب کرد و به سازمان داد و 100 نفر باقیمانده به بخش خصوصی رفتند.

او ادامه می‌دهد: در آن زمان، مدیرعامل سازمان آتش‌نشانی به ما گفت که شما به بخش خصوصی که یک طرح برون‌سپاری و پنج ساله است می‌روید و بعد از اتمام این پنج سال به سازمان منتقل می‌شوید اما اکنون منکر قول خود می‌شود.

بلاتکلیفی دو ساله

وی با بیان اینکه قرارداد شرکت خصوصی با سازمان آتش‌نشانی در تاریخ 15 آبان سال 95 به پایان رسیده است، ادعا می‌کند: از 15 آبان 95 آتش‌نشانان بخش خصوصی بلاتکلیف هستند، اوایل قراردادهای ما سه ماهه یا چهار ماهه بود اما بعد از اتمام قرار داد پنج ساله شرکت با سازمان آتش‌نشانی، قراردادهای یک ماهه یا دو ماهه امضاء می‌کنیم و حتی برخی قراردادی نداریم.

او با نشان‌دادن فیش حقوقی خود درباره حقوق و مزایای آتش‌نشانان این بخش می‌گوید: سال 94 سرانه هر آتش‌نشان در بخش خصوصی سه میلیون و 370 هزار تومان بوده در حالی که به ما یک میلیون و 450 هزار تومان حقوق می‌دادند، مسؤولان شهرداری می‌گویند مابقی این پول صرف هزینه‌های دیگری شده است و هر آتش‌نشان در ماه یک میلیون و 200 هزار تومان برای شهرداری هزینه دارد اما با یک حساب سرانگشتی می‌بینید که هزینه خوراک، پوشاک و آب و برق ایستگاه به این میزان نیست.

این آتش‌نشان تأکید می‌کند: حقوق ما با آتش‌نشانان بخش دولتی 300 تا 400 هزار تومان اختلاف دارد همچنین به بخش خصوصی کارانه تعلق نمی‌گیرد و در بخش ما، 700 هزار تومان مزایای سالانه پرداخت می‌شود در حالی که در بخش دولتی، سالانه معادل 7 الی 8 میلیون تومان به آتش‌نشانان پرداخت می‌کنند.

انگیزه‌ای در بخش خصوصی وجود ندارد

او در بخش دیگری از صحبت‌های خود بیان می‌کند: اصلا انگیزه‌ای در بخش خصوصی وجود ندارد، نیروی بخش خصوصی که به ماموریت می‌رود از ترس اینکه کوچکترین صدمه‌ای به تجهیزات و خودرو وارد نشود، با ذهنی درگیر به نجات جان و مال مردم می‌رود.

وی ادامه می‌دهد: یادم می‌آید سال 93 ماشین آتش‌نشانی در حین ماموریت تصادف کرد و هزینه آن از راننده گرفته شد و حتی هزینه تبری که در حین ماموریت شکسته شد را از مامور گرفتند، با این وضع تنها جامعه و مردم در خطر هستند.

آتش‌نشانان بخش خصوصی امنیت شغلی ندارند

این آتش‌نشان با بیان اینکه بخش خصوصی در ابتدا به فکر منافع مالی خود و بعد تأمین امنیت است، ادامه می‌دهد: کارکنان بخش خصوصی امنیت شغلی ندارند و مدام تهدید به اخراج می‌شوند و همین امر منجر به سلب روحیه نیروها و پایین آمدن راندمان کاری آنها می‌شود، همچنین از نیروها در کارهایی که هیچگونه تخصصی در آن ندارند همچون کارهای عمرانی، برق‌کاری، نظافت ایستگاه‌ها و حتی کارهای شخصی برخی از مسؤولان بخش خصوصی استفاده می‌شود.

واگذاری آتش‌نشانی به بخش خصوصی غیرقانونی است

با بررسی نامه‌های شورای اسلامی شهر مشهد پی می‌بری که هیچ مصوبه‌ای برای راه‌اندازی آتش‌نشانی خصوصی در طی این 7 سال وجود ندارد و صحه می‌گذارد بر غیرقانونی بودن این پدیده.

همچنین در تبصره اعلام شده توسط شورای شهر مشهد در سال 91 آمده است که باید آئین‌نامه و ضوابط کاری مربوط به واگذاری این ایستگاه‌های آتش‌نشانی ارائه شود اما تاکنون هیچ آئین‌نامه‌ای نوشته نشده، چه برسد به ارائه آن.

عدم وجود مصوبه برای راه‌اندازی آتش‌نشانی خصوصی از سوی شورای شهر مشهد مطلبی است که توسط رئیس کمیسیون خدمات شهری شورای شهر مشهد نیز تأیید می‌شود.

رئیس کمیسیون خدمات شهری شورای شهر مشهد در این باره می‌گوید: شوراهای مشهد در طی این پنج ساله هیچ مصوبه‌ای به جز مصوبه‌ بودجه‌های سنواتی آتش‌نشانی در بخش خصوصی را تصویب نکرده‌اند و در سال 95 بعد از اتمام قرارداد پنج ساله شرکت خصوصی با سازمان آتش‌نشانی، تصمیم گرفته می‌شود تا مجدداً تمدید گردد اما در شورای چهارم به دلیل داشتن موافقینی معلق می‌ماند و به طور موقت تمدید می‌شود.

مجلس نظر مشورتی داد

محمد حاجیان شهری با استناد به بند ک ماده 8 قانون لایحه خدمات کشوری بیان می‌کند: در شورای پنجم به دلیل عدم اجماع بین شهرداری و شورای شهر مشهد تصمیم گرفته شد که از وزارت کشور استعلام گرفته شود که در نتیجه مدیرکل حقوقی وزارت کشور به صراحت اعلام کرد که آتش‌نشانی یک وظیفه حاکمیتی است و قابل واگذاری به بخش خصوصی نیست.

او تأکید می‌کند: پس از اعلام نظر وزارت کشور، به دلیل اینکه به این ایستگاه‌ها نیاز داشتیم و امکان تعطیل کردن این چهار ایستگاه وجود نداشت، لایحه‌ای در شورای پنجم مطرح شد که شهرداری مشهد با هماهنگی با وزارت کشور، این چهار ایستگاه خصوصی را طی چهارماه تعیین تکلیف کند که این مصوبه به فرمانداری رفت و اعلام کردند که آتش‌نشانی قابلیت واگذاری به بخش خصوصی را ندارد و شورای شهر نمی‌تواند تعیین تکلیف کند اما هدف شورا این بود که این موضوع توسط وزارت کشور تعیین تکلیف شود.

رئیس کمیسیون خدمات شهری شورای شهر مشهد اضافه می‌کند: شهردار مشهد اعلام کرد به این دلیل که این قانون مصوبه مجلس است بنابراین خود مجلس باید ماده هشت را تفسیر کند و از مجلس استفساریه گرفتند که مجلس این بحث را استفسار نکرد و فقط یک نظر مشورتی و حقوقی داد.

حاجیان شهری ادامه می‌دهد: بنابراین دوباره این بحث در کمیسیون خدمات شهری و حقوقی و بودجه شورای پنجم بررسی و جمع‌بندی این شد که شهرداری در اسرع وقت نسبت به تعیین و تکلیف آتش‌نشانی خصوصی اقدام کند و لایحه‌ای به شورا ارائه دهد.

او می‌گوید مهلت چهار ماهه شهرداری برای ارائه لایحه تمام شده و ما همچنان پیگیر آن در شورای شهر مشهد هستیم.

رانت ویژه!

موضوع وقتی جالب‌تر می‌شود که در گفت‌وگو با حاجیان پی می‌بری که شهرداری مشهد امتیازات ویژه‌ای به این شرکت خصوصی داده است.

اگر از سه میلیارد تومان وامی که برای تجهیز کردن ایستگاه‌ها به شرکت خصوصی داده، بگذریم، 88 میلیون تومان بازپرداخت ماهانه وام هم که به شرکت تعلق گرفته، توسط شهرداری پرداخت شده است!

در ادامه از مدیرعامل سازمان آتش‌نشانی شهرداری مشهد می‌خواهم درباره ابهامات مطرح شده توضیحاتی را بیان کند.

حسن جعفری می‌گوید: از سال 90 چهار ایستگاه آتش نشان ی در مناطق 9 و 11 شهرداری با 112 آتش‌نشان به بخش خصوصی واگذار شد که از همان زمان تا کنون فعالیت آنها ادامه دارد.

وی با بیان اینکه وزارت کشور در مرحله‌ای اعلام کرد که آتش‌نشانی جزو وظایف حاکمیتی نیست اما در مرحله بعد حاکمیتی بودن آن را اعلام کرد، می‌گوید: شهردار مشهد از مجلس یک استفساریه گرفت و مجلس نیز به شهرداری پاسخ داد که چیزی به نام حاکمیتی در قانون مشاهده نشده و عملا حاکمیتی بودن را منتفی اعلام کردند.

مدیرعامل سازمان آتش‌نشانی شهرداری مشهد می‌افزاید: در هر حال این موضوع اکنون در کمیسیون‎های شورای اسلامی شهر مشهد این مورد در حال بررسی است و هر تصمیمی که شورا بگیرد، ما تابع آن هستیم.

جعفری در واکنش به عدم وجود امنیت شغلی برای آتش‌نشانان بخش خصوصی بیان می‌کند: این آتش‌نشانان پذیرفته‌اند که با این شرایط با شرکت خصوصی پیمان ببندند و حق و حقوق آنها به طور دقیق تابع مقرارت کشوری است.

او با بیان اینکه این امر یک تصمیم سازمانی است و بنده نیز تابع نظر سازمان هستم، اضافه می‌کند: مشهد تنها شهر در ایران است که آتش‌نشانی خصوصی دارد اما آتش‌نشانی در پالایشگاه‌ها و بنادر نزدیک به 10 سال است که به بخش خصوصی واگذار شده است.

مسئول مورد نظر در دسترس نمی‌باشد

دو هفته پیگیری مداوم از راه‌های مختلف ارتباطی بازهم نتوانست مسیر را برای مصاحبه با خلیل‌الله کاظمی، معاون خدمات شهری شهرداری مشهد هموار کند و درهای بسته تنها نتیجه این تلاش‌‌ها بود.

امنیت مردم و دیگر هیچ

ایستگاه شماره 17 در جاهد شهر، ایستگاه 26 در هاشمیه 65، ایستگاه 27 در ابتدای صیاد شیراز ی و ایستگاه شماره 31 انتهای بلوار دندانپزشکان چهار ایستگاه واگذار شده به بخش خصوصی است که حالا این روزها دچار سرگردانی عجیبی شده است.

آتش‌نشانی تنها یک شغل نیست، چه بسا بارها و بارها دیده‌ایم آتش‌نشانان با جانشان از مردم محافظت کرده‌اند و چه « پلاسکو »ها که نیافریده‌اند.

آری، آتش‌نشانی تنها یک شغل نیست زیرا مخاطب آن، جان و مال مردم است و امیدواریم منافع شخصی و ریالی، به جان و مال مردم ترجیح داده نشود.

منبع: فارس

35